Publieke werken

De mooiste tochten zijn de tochten waarop je een ontdekking doet. Iets waarvan je niet wist dat het überhaupt bestond. Waarnaar je niet op zoek was, maar hé, daar doemt het plots voor je op. Ditmaal een megalomane mislukking; een achttiende-eeuwse dam met drooggevallen kanaal in the middle of nowhere. In alle opzichten Spanje ten voeten uit.

Het beloofde een verloren zondag te worden. Aanvankelijk stond een paleis ten noorden van Madrid op het programma, en daarom hadden we een auto gehuurd. Bij de hopeloze verhuurder Centauro. Een lang en vervelend verhaal kort: ontloop Centauro. Het zijn oplichters. Daar zaten we dus, mét een ingepakte baby en gesmeerde broodjes, maar zonder auto en zonder plan. Na wat research van Maartje besloten we maar eens met de trein te gaan. Wie weet viel er nog wat te redden, op deze zonovergoten zondag.

Nu waren we in Nederland dol op de NS-wandelingen: je stapt uit de trein en vanaf het station loop je direct de natuur in. De Spaanse spoorwegen blijken een equivalent te hebben. Een veertigtal aardige wandelingen, alleen al in de regio Madrid.

Een heuvelachtig, redelijk bebost gebied. In de zomer natuurlijk gortdroog.

Zodoende verkennen we nu het opvallend leuke, groene en licht heuvelachtige gebied tussen Madrid en onze huisbergen, de Guadarrama. Het is tevens een gebied met de hoogste inkomens van onze regio. Iedereen die het in Madrid gemaakt heeft, woont in deze wat koelere zone in de groene heuvels. Zakenlieden, maar ook politici. En niet alleen de rechtsliberale Albert Rivera, nee, ook de linksradicale voorman Pablo Iglesias. Hij foeterde eerst nog in het parlement over de kloof tussen de chaletbezitters en de gewone mensen, maar bleek een tijdje later zelf
een huis van 6 ton te hebben aangeschaft
in de rustige Sierra. Van deze
rijkdom zien we overigens niet heel veel. Her en der in de verte een behoorlijke villa, met zwembad en uiteraard een hoog hek.

De route die we lopen, kent daarentegen wel veel bos. Met kleine, leuke open
veldjes, waar je uitstekend een picknick kunt houden. De baby slaapt rustig op een klein dekentje. En juist op het moment dat wij ook zo’n beetje indommelen, verschijnt er een slang van zo’n ruime meter, op een steenworp van onze kleine. Gelukkig schrikt het beest evenzeer van ons als wij van hem. Het blijkt bij nader onderzoek te gaan om een culebra de herradura (Hemorrhois hippocrepis), oftewel de ongevaarlijke hoefijzerslang.

De stiekeme gluiperd

Enfin. Slang verdwenen, picknick verstoord, waarom niet even op zoek naar
een meer dat hier zou liggen? En daar lag ie plotseling. Een enorme dam. Sleets en deels overwoekerd, maar nog steeds fier. Hij houdt overigens nauwelijks water tegen. Terwijl ik me voorover buig om het kleine beekje te bekijken, slaat de wind onder mijn hoed en neemt deze een paar meter mee de lucht in. Ondertussen storten zwaluwen, die half in de dam lijken te wonen, zich in snelle duikvlucht met veel getjirp naar beneden. Het geeft me een oasegevoel. De sensatie dat je iets hebt ontdekt dat niemand kent, waar niemand de laatste jaren een voet meer heeft gezet. Onrealistisch natuurlijk, maar een verleidelijk idee op een lome zondagmiddag.

La Presa de El Gasco.

Maar waarom ligt dan hier opeens een dam? Na wat digitaal speurwerk blijkt dat een fabelachtig verhaal. In de 18e eeuw, toch ruim eerder dan de tijd waarin wij onze Koning Willem I de Koopman-koning hadden, die Nederland energiek probeerde vol te plempen met nieuwe wegen en kanalen, had Spanje een soort equivalent. Omdat het schip nog steeds hét middel was om goederen voor de groeiende steden te vervoeren, was het van belang Madrid aan te sluiten op de zee. Een sympathieke ambitie, te vergelijken met het aanleggen van een berg in Nederland. Immers, de dichtstbijzijnde kust is zo’n 350 kilometer verderop bij Valencia.
Een ondoenlijke klus zou je zeggen.

Toch had een Franse ingenieur, Charles Lemaur, een plan. Als ze nu eens al
het water zouden afdammen, en deze via de Guadarrama in het ielige Madrileense riviertje de Manzaneres zouden laten stromen, en deze zouden verbinden met zowel de Taag als de Guadalquivir? Dan zou je vanuit de Atlantische oceaan zo via Sevilla naar Madrid kunnen opstomen. Een waterweg van 771 kilometer lang. Tevens natuurlijk handig voor Sinterklaas, want waar die stoomboot vanuit Madrid toch vandaan zou moeten komen…?

Een deel van de kanaaltjes die het water naar de Manzanares zou moeten brengen, zodat die bevaarbaar zou worden.

Maar goed, aan deze enorme dam te zien, de Presa de El Gasco van
120 meter hoog, met al haar begroeiing, afgebrokkelde bovenste delen en haar gebrek aan water, is dit niet echt gelukt. Ofschoon onze Franse ingenieur al eerder met succes een ander kanaal in Spanje had aangelegd, ging het hier volstrekt mis. Het overtuigen van de koning lukte nog wel met een lijvig document. Maar het hele project kostte waanzinnig veel geld, en dat had de ingenieur via allerlei banken geregeld. Die begonnen al snel hun geld terug te vragen, terwijl de constructie van deze eerste dam in een lange rij eigenlijk al niet heel best was. Dat bleek later in 1799, toen tijdens een storm deel van de bovenkant, waar het cementmortel slecht gemengd was met klei, losliet en met een jewelste naar beneden donderde. De restanten zijn nu aan de bovenkant nog te zien.

Al eerder pleegde onze Franse ingenieur zelfmoord. Het project werd nog een paar jaar vruchteloos voortgezet door zijn zonen. In de 19e eeuw
waren er nog wat pogingen onder Isabella II om de bouw op te pakken, maar ook deze strandden. Slechts 27 kilometer kanaal werd voltooid, en ligt dus nu ergens verscholen in de bossen op de noordelijke Madrileense heuvels.

En dus via een simpel treintochtje te bezoeken, mits je even goed speurt en
de slangen ontloopt.   

Praktische informatie:

La Presa de El Gasco. Via Madrid Atocha via de Cercanias te bereiken via lijn C10. Uitstappen op Torrelodones, en via zuidelijk pad over hoofdweg blijven lopen tot diep in het bos. Bij een kruispunt waar veel paden bij elkaar komen rechtsaf en ca. 10 minuten het pad volgen tot aan de dam. Zelfde pad weer terug. Later bij ditzelfde kruispunt schuin linksaf om vervolgens het pad te nemen (langs het oude kanaal!) richting het station van Las Matas (eveneens lijn C10). Ca. 16 km, hoogteverschil ca. 150 m. klimmen, 250m. dalen. Complete route via deze website.

9 gedachten over “Publieke werken”

  1. Als er slangen zitten, zul je ons daar niet makkelijk tegenkomen Twan (denk aan de wandeling met je pa … en de slang … in de Cantal Fr. jaren geleden).

  2. Wat een verrassende ontdekking. Ik vind het altijd al boeiend om het landschap te lezen en “het verhaal” ervan te ontdekken. Helemaal als blijkt dat de natuur weerbarstig is en zich niet laat ringeloren door geklungel van deskundigen. Prachtig beschreven!

    1. Hehe Bart, ik heb de halve nacht liggen broeden op een tegengrap over mislukte Hollandse ingenieursprojecten, maar kon uiteindelijk niet echt iets bedenken 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.