Als vrij burger in een snikheet theater

Het is kwart voor elf in de avond en nog steeds is het 36 graden. Een omroepster meldt dat we nog een paar minuten geduld moeten hebben. De toneelvoorstelling begint zo. Om me heen zit een leger aan Spanjaarden driftig te wapperen. Met waaiers, met programmaboekjes, met hoedjes. Zou het hier 2000 jaar geleden ook zo vreselijk heet zijn geweest? Zou ik mijn toga ook iets losser om me heen hebben gedrapeerd, in de hoop dat er een briesje doorheen waait?

We zitten in het Romeinse theater in Mérida, de hoofdstad van de Extremadura. Mérida is de afkorting van Emerita Augusta, dat letterlijk de veteranen van Augustus betekent. In de Romeinse tijd waren hier legioenen gelegerd die zowel de taak hadden om het Portugese Lusitanië te pacificeren, als dat ze de route moesten bewaken die het goud uit Asturias aanvoerde. Het maakte van Mérida de belangrijkste Romeinse stad op het Iberisch schiereiland. Tal van imposante gebouwen verschenen: een tempel voor de Godin Diana, toegangspoorten tot de twee fora, een amfitheater waar gladiatoren op leven en dood met elkaar en met wilde beesten vochten. En dus dit theater.

De tempel van Diana in het centrum van Mérida

Hoewel, bijna was het theater – nu het meest zichtbare Romeinse bouwwerk in de stad – voor eeuwig onder de grond gebleven. In het begin van de twintigste eeuw lag er een dikke laag zand overheen en waren alleen de bovenste tribunes te zien. Feitelijk waren het wat stenen muurtjes met wat zitplaatsen rondom een grote open vlakte.

Het theater voor de opgravingen van 1910. Foto: MNAR

In 1910 besluiten enkele archeologen onderzoek te doen. Ze beginnen met opgravingen. Die zijn ontluisterend: al snel komt er een fantastisch monument onder het zand vandaan. Vele oude pilaren worden gevonden, die samen met andere architectonische overblijfselen worden opgericht. Het antieke theater herrijst. Vanaf 1933 organiseert Mérida er ‘Het Festival’, oftewel: een periode tijdens de zomer waarin de oude klassieke toneelstukken weer opnieuw worden opgevoerd. En dat is precies waar wij vandaag voor zijn gekomen. Het toneelstuk ‘Fedra’.

Wat er onder de grond lag. Foto: MNAR

Phaedra (in het Spaans: Fedra) is een toneelstuk van Euripides. Er bestaan meerdere versies van omdat aanvankelijk het Atheense publiek niet zo blij was met de eerste versie. Het verhaal gaat namelijk over koningin Phaedra, die verliefd wordt op haar stiefzoon Hippolytus, terwijl haar man koning Theseus een jaar in vrijwillige ballingschap is gegaan. Phaedra heeft haar gevoelens niet meer in de hand en probeert haar stiefzoon te verleiden. Deze ‘foute moraal’ was zeer tot het ongenoegen van het Atheense publiek. Dus veranderde Euripedes het verhaal. Verstrikt in haar gevoelens en depressies weet Phaedra niet wat ze moet doen, en kiest daarom voor de dood. Het publiek bleek weer tevreden, want het stuk won zelfs een prijs. Dat zal ze leren: de overspelige ontaarde echtgenotes, die hun gevoelens volgen en zich zodoende verlagen tot dit soort gedegenereerd gedrag.

Onze Spaanse hedendaagse regisseur Paco Bezerra kiest echter een andere invalshoek door zich meer op het eerste, verloren gegane toneelstuk te richten.  Phaedra moet een keuze maken tussen verstand en gevoel. Maar waarom wordt Phaedra in deze keuze opgesloten? Waarom heeft ze niet als een moderne vrouw de vrijheid om lief te hebben wie ze wil? Kortom, Phaedra krijgt een contemporain karakter: vol vechtlust en eigenzinnig. En dat past weer uitstekend bij de vrouwen van de huidige feministische beweging, die in Spanje erg groot aan het worden is.

Het geeft het stuk ook meer schwung: in emotionele uitbarstingen oreert onze nieuwe Phaedra over haar gevoelens. Het theater is inmiddels verduisterd, zit bijna vol en luistert aandachtig. Af en toe produceert de gezamenlijke wave van waaiers een verkoelende bries. Wij zitten op de ‘stoelen’ 86 en 88. Dat zijn in werkelijkheid kussentjes op de stenen zitranden. Hier zaten de Romeinse burgers dus 2000 jaar geleden ook al. De echtparen hadden zichzelf ook netjes opgedoft, waren eerst een hapje gaan eten, om vervolgens samen naar het theater te gaan. Samen? Nee, niet altijd. Het is te zien op een plattegrondje over hoe de burgers qua rang en stand verdeeld zaten over het theather, dat het Museo Nacional del Arte Romana heeft opgehangen.

De plaatsing naar stand in de oude Romeinse tijden. Wij zitten in lichtgeel.

Wat blijkt? Ik zit ongeveer op de goede plek, gezien mijn huidige maatschappelijke status. Want ik zit tussen de vrijgeboren Romeinse staatsburgers: hetzelfde geboorte-feestlot als de huidige EU-burger. De echt rijken zitten een stukje voor mij, evenals de adel en politieke ambtsdragers. Maar degenen die geen staatsburger zijn (zeg maar de hedendaagse ‘illegale’ migranten) en de vrijgemaakten zitten achter me. Daarachter staan (dus niet: zitten) de slaven. En daaráchter zitten de vrouwen! Op de allerlaatste bankjes – de plekken die nu niet eens genummerd zijn. Maartje en ik breken ons daar het hoofd over. Wat zou de reden zijn dat de slaven nog voor de vrouwen zitten? Zodat ze de vrouwen niet stiekem konden bekijken?*

Kortom, ondanks dat we in ongeveer hetzelfde Romeinse theater zitten als een paar duizend jaar geleden, symboliseren de hedendaagse Phaedra en die van het tweede stuk van Euripides twee compleet verschillende werelden: de wereld van de ondergeschikte vrouw, en de wereld van de gelijkwaardigheid. Hoewel de feministische beweging ons hier dagelijks er nog aan herinnert dat ook deze strijd niet compleet beslecht is, zijn de vrouwen toch inmiddels al aardig wat ringen opgeschoven!

Het prachtige Museo Nacional de Arte Romana: de architect heeft geprobeerd zowel modern te bouwen, als in de Romeinse stijl te blijven. Een miraculeuze combinatie!

 

* Beste vrienden die in de oudheid gespecialiseerd zijn: kom maar eens met een mooie hypothese!

** Voor wie ook naar een theatervoorstelling wil: https://www.festivaldemerida.es/

Eén gedachte over “Als vrij burger in een snikheet theater”

  1. Dus voor jullie ook een ervaring in zo’n oud theater!!
    Doet me weer denken aan ons bezoek aan die oude Arena van Verona (It.) waar we (zelfs 2x) een opera van Verdi ‘mochten’ meemaken. Ook al ben je geen echte liefhebber (zoals je pa) het is een geweldige gebeurtenis. Helemaal als je dan het ‘Slavenkoor’ hoort zingen, wat ik namelijk met mijn klassiek koor zelf nog steeds regelmatig zing. Echt kippenvel bij dit heel fantastische koorlied , terwijl inderdaad de stenen plaatsen gloeiend heet zijn en het verschil met jullie … wij moesten zelf kussentjes meenemen 😉 De echte Italianen komen met picknickmanden voor de hele familie binnen en ook het verschil in ‘rangen/plaatsen’ zagen wij. De mensen die het meest betalen, mogen bij onweer/regen naar binnen … de rest moet maar zien waar ze dan blijven (alhoewel, er worden dan ineens regencapes te koop aangeboden) Één van de keren dat wij er waren dreigde er onweersbuien … dan is het wachten want de spelers/zangers komen dan niet op het podium. Maar (ook al loopt het dan heel erg uit) ze willen wel optreden anders kan de toeschouwer z’n geld terug eisen. Dus we waren heeeeel laat terug op de camping, maar hadden de volgende dag veel te vertellen aan om onze (camping)vrienden. Dus ik raad het een ieder aan: je moet het minstens één keer in je leven meemaken een bijzondere voorstelling in zo’n oud theater waar op diezelfde harde stenen tribunes de Romeinen vroeger ook ‘hun avondje’ uit hadden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.