Een communistische olijfoogst

In Granada valt mijn oog op een gelikt foldertje: ‘U kunt deelnemen aan een olijventour’. Dat is wel wat voor mij, denk ik direct, want ik weet helemaal niets van olijven.

Dat bleek ook wel toen ik een paar blogs geleden (in oktober) in een lekker zonnetje nog op de fiets langs de Madrileense olijfboomgaarden reed. Ik probeerde een olijf, hoopte er een soort olie uit te zuigen maar het smaakte nergens naar, of beter gezegd: het was niet te vreten. Niet alleen was ik te vroeg, maar ook is voor de olie een heel procedé nodig.

Alle kans dus om dit te leren. Alleen blijkt de olijventocht van drie uur maar liefst 53 euro te bedragen (inclusief bijpassende wijn). Een poging om me er als participerende journalist voor niks naar binnen te kletsen, mislukt jammerlijk.

Het utopisch experiment: Marinaleda

Gelukkig komt er een nieuwe mogelijkheid om kennis te maken met de olijfoogst als Maartje en ik begin december voor een reportage voor De Groene Amsterdammer in het communistische dorp Marinaleda moeten zijn (de reportage is deze week verschenen en hier te lezen).

Marinaleda is in de links-radicale wereld een begrip. Het is een communistisch experiment in post-Sovjettijden. Veel in het dorp, dat ten noordoosten van Sevilla ligt, wordt namelijk herverdeeld: het werk op het land en in de fabriek, de sociale huisvesting.

Utopia bladdert een beetje af de laatste jaren

Wij mogen niet alleen lang spreken met de burgemeester, maar brengen ook een bezoek aan de coöperatie die de artisjokken en olijven verbouwd. De coöperatie is gesticht nadat de landarbeiders samen met de burgemeester het land van de grootgrondbezitter hadden bezet in de jaren ´80, en ze het op een gegeven moment in bezit kregen. Er werken nu ploegen van (oudere) coöperatieleden en (jongere) landarbeiders. Het geeft een gevoel van een lang vervlogen tijd: socialistische landarbeiders die in groepen de oogst van het land halen. Hier is het allemaal nog heel actueel.

Ons bezoek valt midden in de oogsttijd, dus al rijdend over een smal weggetje tussen de nu 15-jarige olijfboompjes kan ik van dichtbij het werk observeren. De rijpe olijven worden hier in Marinaleda nog deels handmatig geplukt, en dat gebeurt in grote groepen.

Al snel heb ik een groepje gevonden. Mannen en vrouwen hebben ieder hun eigen taken. De vrouwen leggen en slepen de netten, die onder de bomen gelegd worden om de olijven op te vangen. De mannen, hoe traditioneel, besturen de machines en doen het betere mepwerk.

Dat zal die olijfboom leren!

Als eerste worden de netten rond de bomen gelegd. Vervolgens komt er een zogenaamde schudmachine, die de olijfboom bij de stam klemt en flink begint te trillen. Een regen van olijven volgt. Alle netten helemaal vol. Maar niet vol genoeg. De olijven die nog aan de bomen willen blijven hangen worden er tijdens het geschud met grote stokken afgeslagen.

Een paar landarbeiders vinden dat ik wel een handje kan helpen. En zo sta ik weldra ook met een stok tegen zo´n boom te meppen. Niet hard genoeg, laten lachende vrouwen Maartje intussen weten. Mijn stokbewegingen zijn te lafjes, ik schijn de boom een beetje te poken, terwijl de rest dat arme olijfboompje werkelijk staat te kastijden. Dus ik houd er maar weer snel mee op, ook omdat ik het niet op mijn geweten wil hebben dat ik een boompje van de coöperatie heb gemold.

Blaadjes en takjes worden van de net geplukte olijven gescheiden

Na dit mepwerk volgen nog vele stappen: het vervoer naar de coöperatie, het filteren en ontbladeren, het sorteren, malen, het persen. Hier heeft de coöperatie wel machines voor. Omdat ze hun eigen olijfoliepers hebben, hoeven ze geen marge aan een perser af te staan, en kunnen ze goedkoop en competitief olijfolie produceren.

Ik vind het fascinerend, zo’n coöperatie. Het werk wordt eerlijk verdeeld, waardoor er in het dorp minder grote inkomensverschillen zijn dan normaal. Het geeft ook een gevoel van rechtvaardigheid: het werk is schaars in deze streek. Uiteindelijk is er maar voor iedereen ongeveer 3 maanden werk (en dus 9 maanden werkloosheid!). Goed dus dat het beetje werk en bijbehorende inkomen niet bij een paar personen terecht komt, maar dat het verdeeld wordt onder de werkers. Woningen zijn ook goedkoop, en het lijkt erop dat de koopkracht groot genoeg is om allerlei winkeltjes in het dorp overeind te houden die in andere dorpen verdwijnen.

Machines om te sorteren en te filteren

Tegelijkertijd geeft de burgemeester, het brein achter deze herverdelende politiek, ook aan dat bij gelijke rechten voor iedereen een ander probleem om de hoek komt kijken: wat te doen met arbeiders die eigenlijk geen zin hebben? Normaal roept een werkgever die niet op, maar nu hebben ze natuurlijk even veel rechten op een aantal werkuren op het land als elk ander dorpslid. Het aloude probleem van de Sovjet-Unie.

Daarnaast is er voor een paar mensen die voor de coöperatie zelf werken (en dus niet als oproepkracht op het land) wél het hele jaar werk. Dit zijn de oudere werknemers die in de jaren negentig de coöperatie gestart zijn. Er wordt uitgelegd dat zij, omdat ze coöperatieleden zijn en dus feitelijk een soort zelfstandigen, niet vallen onder de werkloosheidswet. En dus wel veel werk moeten krijgen, omdat ze anders niet genoeg inkomen hebben. Ze krijgen namelijk niet de ww-uitkering die de rest van het dorp wel krijgt tijdens de perioden dat er niets van het land komt.

Maar het verschil tussen hun vast werk en het losse werk van de landarbeiders lijkt mij een bron voor frustratie, zeker omdat dit systeem gesloten is en jongeren dus niet kunnen toetreden tot het vaste werk. Van de andere kant heeft iedere familie wel 1 lid die in de coöperatie mag werken. Maar zelfs hier weet men dus het verschil tussen mensen met vast contract en de dagloners niet echt op te lossen.

De conservenfabriek in Marinaleda

Het is hoe dan ook interessant, zo’n kleine biotoop waar alles anders gaat. De communistische olijfolie is te koop bij de enige andere fabriek (ook weer een coöperatie) in het dorp, gespecialiseerd in conserven van artisjokken en paprika´s, die met deze lokale olie geconserveerd worden. Fabrieksarbeider José García, die ons het allemaal rustig heeft uitgelegd, geeft ons ook nog een potje paprika’s cadeau.

En dat er uiteindelijk een puik flesje olijfolie uit voortkomt, kunnen we nu iedere avond zelf proeven wanneer een scheutje in de pan of salade terecht komt. De olie is overigens gewoon groen, en niet rood. Jammer genoeg.

  • 2-liter fles olijfolie, lokaal geproduceerd door coöperatie Cortijo El Humoso: €9.
  • Te verkrijgen op Avenida Libertad 1, 41569, Marinaleda (tel: 955146987)

5 gedachten over “Een communistische olijfoogst”

  1. wat een ontzettend leuk verhaal. Aantal jaren geleden ook een toer door Andalusie gemaakt met een bezoek aan een Olijf’molen’ met zowel de oude als moderne werkwijze.
    Helaas in het voorjaar, dus niet in productie, maar wel erg leerzaam als het gaat om oogst en productiemethoden

    1. Het is verder een gewoon dorp, met dokters, gezinnen, eigenlijk alles. Het grappige is ook dat er veel mensen in sociale woningbouw woning voor €15 per maand. Het idee daarvan is dat je in tijden van werkloosheid dan aan je eigen of je buurman’s woning bouwt, grondstoffen en specialisten (als een loodgieter) van de gemeente krijgt, en als het af is dan mag degene die het meest heeft gewerkt aan de woningen als eerste kiezen. En daarna dus €15 per maand aan huur betalen. Fascinerend systeem. De leraren van de scholen komen overigens wel vaak van buiten het dorp. Je wordt als leraar na het voltooien van je opleiding in Andalusië ergens ingeloot en daar dien je dan (even) te werken.

  2. Met veel intresse jouw verhaal over de olijvenoogst/verwerking gelezen. Het maakt zo’n dorp wel ‘samen sterk(er)’!!
    Wat betreft de smaak van olijven … ik vind ze best lekker, maar er is veel verschil tussen de een of de andere olijf! Weet jij of ze heel gezond zijn?

  3. Voor jullie dus alweer een leuk uitje! Het houdt maar niet op. Mooie ervaring, goed verhaal. Langzamerhand krijg ik een aardig beeld van de Spaanse cultuur. Ga door met bloggen. Je kunt het.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.